Conclusies

Draagt de Anti-stalkingswet bij aan de bestrijding van de stalkingsproblematiek?
Met de invoering van de Anti-stalkingswet zijn er voor de slachtoffers een aantal mogelijkheden gecreëerd. Allereerst is natuurlijk de mogelijkheid ontstaan om aangifte te doen van stalking. Voor de invoering van de Anti-stalkingswet konden slachtoffers wel aangifte doen, maar daarvoor moesten wel feiten gepleegd zijn die in het wetboek van strafrecht strafbaar waren gesteld, zoals onder andere: bedreiging, huisvredebreuk, mishandeling, hinderlijk volgen op de openbare weg etc. De reeks van handelingen die op zich niet strafbaar waren, maar die door het slachtoffer als zeer onwelkom en bedreigend werden ervaren waren nog niet strafbaar gesteld, zodat politie en justitie geen mogelijkheden ter beschikking hadden om de stalkers aan te pakken.

De tweede mogelijkheid die de Anti-stalkingswet gecreëerd heeft voor het slachtoffer is om schadevergoeding te eisen. Veel slachtoffers hebben hoge kosten gemaakt om van hun stalkers af te komen (verhuizing, telefoonwijziging etc.), daarnaast hebben veel slachtoffers ook kosten gemaakt om de gevolgen van het gestalkt worden te laten verdwijnen (vernielingen aan huis, tuin, auto en zelfs lichamelijk letsel). Nu stalking als misdrijf strafbaar is gesteld kunnen slachtoffers op drie manieren hun schadevergoeding verhalen. Allereerst de mogelijkheid tot voeging in het strafproces (de Wet Terwee), daarnaast via de civiele rechter en tot slot via het Schadefonds Geweldsmisdrijven.

Door de invoering van de Anti-stalkingswet heeft een groot maatschappelijk probleem (het gaat immers om enkele duizenden slachtoffers), meer erkenning gekregen. Met de strafbaarstelling is een belangrijk maatschappelijk signaal afgegeven aan de maatschappij. Stalking wordt niet getolereerd in de Nederlandse samenleving, dit signaal is eerder al in andere landen in de wereld afgegeven.

Maar het allerbelangrijkste is de betekenis die de wet voor de slachtoffers van stalking heeft. Slachtoffers voelden zich vóór de invoering van de wet door politie, justitie, hulp- en dienstverleners onbegrepen. Ook de omgeving van het slachtoffer wist vaak niet hoe met het probleem omgegaan moest worden, waardoor het slachtoffer in een sociaal isolement terechtkwam. Met de strafbaarstelling van stalking is niet alleen een signaal aan de maatschappij afgegeven, ook is er een signaal aan de slachtoffers gegeven. Slachtoffers staan voortaan niet meer alleen wat betreft de stalkingsproblematiek, zij kunnen rekenen op de hulp en steun van politie, justitie, hulp- en dienstverleners.

Alleen al wat betreft dat laatste draagt de strafbaarstelling van stalking zeker bij aan bestrijding van de stalkingsproblematiek. Slachtoffers komen uit hun sociale isolement en vragen hulp. De weerbaarheid van de slachtoffers wordt op die manier vergroot.

Dragen de overige (wettelijke) maatregelen die er op dit moment in Nederland zijn bij aan bestrijding van de stalkingsproblematiek?
In Nederland zijn er naast de Anti-stalkingswet nog een aantal andere maatregelen die een stalker kan treffen om van haar stalker af te komen. Naast de civielrechtelijke maatregelen, zoals een straat- en contactverbod, is ook het Aware-project bedoeld om slachtoffers te helpen bij het stalkingsprobleem.

Naar mijn mening dragen zowel de civielrechtelijke maatregelen als het Aware-project bij aan de bestrijding van het stalkingsprobleem. Echter, aan beide maatregelen zitten wel haken en ogen. Zo is het Aware-project uitsluitend bedoeld voor slachtoffers die aan bepaalde eisen voldoen (er moet sprake zijn van een verbroken relatie, de stalker (ex-partner) moet bij de politie bekend zijn vanwege gewelddadig gedrag), daarmee vallen een aantal slachtoffers bij voorbaat af. Zij kunnen geen gebruik maken van de extra beveiliging die het Aware-project biedt. De civielrechtelijke maatregelen maken wat dat betreft geen onderscheidt, maar civielrechtelijke maatregelen bieden bij slachtoffers van vasthoudende stalkers over het algemeen weinig uitkomst. Deze groep stalkers trekt zich niets aan van verboden die door de rechter opgelegd zijn, ook een dwangsom houdt hen niet tegen.

Maar ook hier geldt dat deze maatregelen voor het slachtoffer veel betekenend zijn. Slachtoffers hebben niet meer het gevoel machteloos te staan tegenover de terreur van hun stalker, zij hebben verschillende mogelijkheden die ze kunnen gebruiken om te proberen van hun stalker af te komen.

Zijn er bestaande (wettelijke) maatregelen die meer benut moeten worden?
Naar mijn mening zijn er een aantal maatregelen die meer benut zouden moeten worden in de strijd tegen stalking. Aangezien een stalker zich niets of weinig aantrekt van een straat of contact verbod, zou naar mijn mening de lijfsdwang vaker toegepast moeten worden. In de praktijk wordt deze dwangmaatregel niet of nauwelijks toegepast, vanwege de zwaarte van dit dwangmiddel. Naar mijn mening moet er vaker een vergelijking getrokken worden met het leed dat de stalker met zijn terreur aanricht bij het slachtoffer. De belangen van het slachtoffer wegen naar mijn mening zwaarder dan die van de stalker, aangezien die ervoor kiest om het slachtoffer te terroriseren. Het slachtoffer daarentegen heeft geen keuze. Lijfsdwang is naar mijn mening een goed middel om, zeker in het geval van een gewelddadige stalker, het slachtoffer te beschermen tegen de terreur.

Conflictbemiddeling, ook wel mediaton genoemd, is een ander voorbeeld van een maatregel die wellicht vaker toegepast zou kunnen worden. Zeker niet alle stalkingszaken zullen zich voor deze methode lenen, stalkers die uit zijn op wraak zullen waarschijnlijk niet open staan voor een dergelijke oplossing van het conflict. Het verschil met de andere (wettelijke) maatregelen tegen stalking is dat deze methode niet alleen gericht is op bescherming van het slachtoffer. Bij deze manier van conflictoplossing hebben beide partijen inspraak.
Bij oplossing van het conflict is een win-win situatie ontstaan, beide partijen hebben inbreng gehad en in overleg zijn ze tot een compromis gekomen.

Aan de wet BOPZ  (bijzondere opnemingen psychiatrische ziekenhuizen) zitten naar mijn mening nog te veel haken en ogen om dit een goed middel tegen stalking te noemen en ook daadwerkelijk te gebruiken tegen stalking.  Ik sluit echter niet uit dat in de toekomst gebruik gemaakt zal worden van deze wet: wanneer een stalker ontoerekeningsvatbaar is kan deze wet wellicht uitkomst bieden bij de stalkingsproblematiek.

Voordat van deze wet goed gebruik gemaakt kan worden bij de bestrijding van de stalkingsproblematiek, moet naar mijn mening eerst diepgaand onderzoek gedaan worden naar de psyche van stalkers. Hebben stalkers gedragstoornissen vanuit het feit dat ze ontoerekeningsvatbaar zijn, of zijn stalkers wel toerekeningsvatbaar maar hebben ze psychische stoornissen van waaruit ze handelen? Op deze vragen zullen eerst antwoorden gevonden moeten worden, voordat deze wet ingeschakeld zou kunnen worden bij de stalkingsproblematiek.

Tot slot
De Anti-stalkingswet heeft nieuwe mogelijkheden gecreëerd voor het slachtoffer die er voor de invoering van de wet niet waren, daarnaast is de betekenis van de strafbaarstelling voor de slachtoffers van stalking groot. Mijn visie is dat de Anti-stalkingswet zeker bijdraagt aan de bestrijding van de stalkingsproblematiek, een oplossing van het probleem ligt echter niet in het verschiet met alleen een wetsartikel in het wetboek van strafrecht. Een combinatie van (wettelijke) maatregelen moet leiden tot betere bestrijding van de stalkingsproblematiek en sterke afname van het aantal stalkingsslachtoffers.

Bij het Aware-project is er een nauwe samenwerking tussen hulpverlening, politie, justitie en de reclassering. Op die manier wordt getracht stalking te bestrijden en hulpverlening te bieden aan slachtoffers. De deelnemende vrouwen krijgen een alarmknop, wanneer de stalker de vrouw belaagt is binnen 10 minuten de politie ter plaatse. De stalker kan direct aangehouden worden en met het openbaar ministerie is de afspraak gemaakt dat de stalkers bij aanhouding direct worden vastgezet. De vrouwenopvang regelt de hulpverlening aan de slachtoffers, de reclassering houdt zich bezig met de hulpverlening aan de daders. Op deze manier wordt stalking aan alle kanten aangepakt, deze samenwerking is op dit moment alleen nog op een dergelijke wijze georganiseerd bij het Aware-project.

Om stalking daadwerkelijk te bestrijden is een dergelijke aanpak voor alle stalkingszaken vereist, alle hulp- en dienstverleners die met stalking te maken hebben zouden de activiteiten op elkaar af moeten stemmen.