Stalking nader bekeken

Een (on)bekend fenomeen?

‘ Een ziekelijke drang tot terreur’

Stalking is het opzettelijk en willens en wetens, herhaaldelijk achtervolgen en lastigvallen van een persoon, zodanig dat deze persoon vreest voor zijn eigen veiligheid[1] Stalking is een eeuwenoud fenomeen, het is eigenlijk al zo oud als de mensheid zelf. In de Instituten van Justinianus, uit ongeveer 550 jaar na Christus, is in boek 4, titel 4, hoofdstuk 4 de volgende passage te lezen: Iniuria commititur … si quis matrem familias aut praetextatum praetextatamve adsectatus fuerit. Dit ‘hinderlijk volgen van een getrouwde vrouw of een jongen of een meisje’ kon zelfs tot strafvervolging leiden.

Stalking was tot enkele jaren geleden een vrij onbekend verschijnsel. Eind jaren tachtig deden zich een aantal (tragische) gevallen voor waarbij voornamelijk beroemdheden lastig werden gevallen door opdringerige fans, in 1989 werd een beroemde Amerikaanse actrice doodgeschoten door een fan die haar al twee jaar lang belaagde.  De media-aandacht voor deze vorm van lastigvallen is in deze periode ontstaan en de term stalking is men in deze periode gaan gebruiken om dit verschijnsel aan te duiden. Het woord stalking is afgeleid van ‘to stalk’, deze term gebruikten jagers oorspronkelijk om het besluipen van hun prooi mee aan te duiden.

In Nederland wordt het fenomeen stalking aangeduid als belaging. Volgens Van Dale’s groot woordenboek is een belager iemand, die iemand anders leven of vrijheid op arglistige[2], bedekte wijze bedreigt. In de volksmond en de media (zo ook in deze scriptie) wordt doorgaans de Amerikaanse term gebruikt.

Er zijn verschillende definities van stalking, de eerste is in alinea 1 al genoemd. Daarnaast is er een wettelijke definitie. Het Nederlandse wetboek van strafrecht (art. 285b) omschrijft stalking als volgt:

1. Hij, die wederrechtelijk stelselmatig opzettelijk inbreuk maakt op eens anders persoonlijke levenssfeer met het oogmerk die ander te dwingen iets te doen, niet te doen of te dulden dan wel vrees aan te jagen wordt, als schuldig aan belaging, gestraft met een gevangenisstraf van ten hoogste drie jaren of een geldboete van de vierde categorie.

2. Vervolging vindt niet plaats dan op klacht van hem tegen wie het misdrijf is begaan.

Een andere definitie van stalking[3] is opgesteld om te gebruiken voor slachtofferonderzoek, dit wordt ook wel operationalisering genoemd. Deze operationalisering wordt ook gebruikt in de Politiemonitor 2001[4].

Stalkingsgedrag omvat één of meer gedragingen die:

    * herhaaldelijk gericht zijn op een specifiek individu;
    * door het slachtoffer als onwelkom en inbreukmakend worden ervaren;
    * het slachtoffer angst aanjagen.

Iemand is slachtoffer van stalking wanneer zij[5] door een zelfde persoon herhaaldelijk wordt geconfronteerd met één of meer van de volgende of soortgelijke gedragingen, waarbij deze gedragingen hem angst aanjagen. Stalking kan plaatsvinden door steeds dezelfde handeling of een variëteit van handelingen, zoals;
    * het volgen, bespieden of opwachten;
    * bedreigingen uiten;
    * het ongewenst opbellen;

(sms-en, e-mailen en faxen zijn moderne varianten hierop);
    * het sturen van ongewenste brieven of andere zaken;
    * voor de woning of werkplek posten;
    * ongevraagd opdrachten geven op naam van het slachtoffer;
    * laten bezorgen van grafkransen, plaatsen van overlijdensadvertenties en het voor laten rijden van een begrafenisauto;
    * verspreiden van valse geruchten over het slachtoffer;
    * het beschadigen, vernielen of verplaatsen van eigendommen;
    * onder valse voorwendselen informatie over het slachtoffer inwinnen bij instanties;
    * het dreigen te doden van dierbaren.

De handelingen of gedragingen hoeven zich niet alleen te beperken tot het slachtoffer zelf. Familieleden, vrienden, kennissen, buren en collega’s kunnen door de stalker worden geterroriseerd.

In Amerika is stalking al een aantal jaren een bekend fenomeen, in ons land is hierover nog steeds weinig bekend. Aan het einde van de jaren ’90 heeft tweede kamerlid Boris Dittrich, zelf ook slachtoffer van een stalker geweest, zich ingezet om stalking strafbaar te stellen. Op 12 juli 2000 is de wet tegen stalking in werking getreden.